• Gıda zehirlenmesi belirtileri neler? Hangi komplikasyonlar ortaya çıkar?
Gıda zehirlenmesi belirtileri alınan bakteri çeşidine veya kişiden kişiye değişebilir. Yaklaşık yarım saat ile üç gün arasında belirtiler ortaya çıkabilir. Genellikle mide bulantısı, kusma, karın ağrısı, karında kramplar, ishal, baş ağrısı, halsizlik, ağız kuruluğu zaman zaman ateş gözlenebilir. Daha ileri vakalarda kanlı ishal, ense sertliği, felç ve hatta ölümcül olabilir. Biraz önce de belirttiğim gibi kişiden kişiye görülme hali ve belirtiler kesinlikle değişebilir. Mesela aynı yemeği yemiş insanlardan birisi hiç etkilenmeyip diğeri hastalanabilir. Bebekler, çocuklar, yaşlılar, gebeler, bağışıklık sistemi zayıf kişiler daha riskli gruptadır.
•Besin zehirlenmelerini önlemek için nelere dikkat etmeli?
Gıda zehirlenmesi; zararlı mikrogonizmaların bulaşmış, üremiş veya toksik maddelerin bulaşmış olduğu besinlerin yenilip sindirilmesi sonucu oluşan hastalıklardır. Besinlerin üretimden ta ki pişirilip saklanmasına kadar bütün süreçler gıda zehirlenme sebeplerinin oluşması veya oluşmaması açısından oldukça önemlidir. Aslında besin zehirlenmesinin de bir nevi çeşitleri vardır. Örneğin; bakterilerin bulaşması üremesi sonucu oluşanlar, pestisit veya deterjan gibi toksik olabilecek maddelerin bulaşması ile oluşanlar, pişirme veya saklama sırasında kaplardan metal geçişiyle oluşanlar, bilinmeyen mantar çiğ bakla gibi kendiliğinden toksik madde içerebilecek yiyeceklerin tüketimiyle oluşanlar vb... Ancak biz sıcakları yoğun hissettiğimiz şu günlerde en çok rastlayabileceğimiz bakterilerin sebep olduğu zehirlenmeleri konuşacağız bugün.
'KENDİNİZİ TAKİP EDİN'
•Besin zehirlenmesine yakalanırsak ne yapmalıyız?
Bir besin zehirlenmesine maruz kaldığımız taktirde eğer bundan eminsek, kendimizi güzel takip etmeliyiz. Aslında birçok gıda zehirlenmesi kendiliğinden birkaç günde geçer. Ancak bir sağlık kuruluşuna başvurmak en iyi yöntemdir. Bu arada dinlenme, bol sıvı tüketimi (özellikle su, ayran, maden suyu, şekersiz çay olabilir), kusma ve ishale rağmen yerinde dengeli beslenmek, ishal varsa pirinç lapası, patates haşlaması, yayla çorbası (yumurtasız) , yağsız makarna, yoğurt, haşlanmış yağsız et, şeftali, elma, muz, havuç suyu, yağsız peynir, yemek ideal olacaktır. Çiğ sebzeler, kuru baklagiller, kepekli ekmek, yağlı yiyecekler, yumurta sarısı, zeytin, kavun, karpuz, kayısı, erik, incir, üzüm, portakal, asitli yiyecek ve içecekler ishalinizi artırabilir.
'ET VE SÜT ÜRÜNLERİNE AYRICA DİKKAT EDİN'
•bakteriler için uygun üreme koşulları neler? Zararlı bakteriler için hangi önlemler alınmalı?
Birazda bu işe sebep bakterilerden bahsedelim. Bakteriler besinlerde özellikle 5-65 santigrat derecede üremektedir. Özellikle proteinli gıdalar (et, tavuk, balık, süt ve süt ürünleri) en iyi üreme alanlarıdır. Yani şu sıcak günler bu üreme için oldukça idealdir. Gıda zehirlenmelerine en sık sebep olan başlıca üç beş bakteri vardır aslında.
Peki, bunlar nelerdir ve hangi besinler yoluyla bizi etkilerler:
Salmonella türleri: İyi pişmemiş veya çiğ tavuk, et, balık, yumurta ve pastörize edilmemiş süt bu türlerin üremesi için idealdir.
Clostridium perfringens: Topraktan ve dışkı ile kirlenmiş sulardan bulaşır. Çiğ et ve et ürünleri ayrıca pişmiş ve uygunsuz şartlarda bekleyen et ve et ürünlerinde hızlıca ürer.
E.coli: Özellikle ürediği yerler, yine çiğ veya iyi pişmemiş et ve et ürünleri, pastörize edilmemiş süt, dışkı ile kontamine sular ve sularla yıkanan özellikle sebze ve meyveler.
Shıgella türleri: Kirli içme sularıyla temasa geçen besinlerde ürer.
Listeria monocytogenes: Yine çiğ veya iyi pişmemiş et, tavuk, dondurulmuş gıdalar, peynir ve krema sık üreme alanlarıdır.
Bacillus cereus: Pişmiş pirinç, makarna, krema ve sütlü tatlılar uygun şartlarda saklanmazsa bu türe üreme alanı oluşturur. Staphlylococcus aureus: İnsandan besinlere bulaşır. Açık yara, kesik, sivilce, burun ve besinlerde ürer.
Clostridium botulinum: Konserveler üreme alanıdır.
•Hava sıcaklıklarının artması hangi besinleri riskli hale getiriyor? bu besinleri nasıl tüketmeliyiz?
Gıdayı tüketmeden hangi aşamadan itibaren olaya dahil oluyorsak oradan itibaren ufak tefek önlemlerle gıda zehirlenmelerinden kendimizi koruyabiliriz. Sokak sütü kesinlikle satın alınmamalı kaynatmakla bakteri sporları ölmemekte. UHT veya pastörize süt ve süt ürünleri (peynir, krema...) tercih edilmeli. Et, tavuk, balık bilinen güvenli noktalardan alınmalı. Her türlü yiyeceğin son kullanma tarihi kontrol edilmeli. Yumurta temiz olmalı, buzdolabına konulurken yıkanmamalı, kullanmadan hemen önce yıkanmalı. Kapağı bombe yapmış konserveler tercih edilmemeli. Kuru gıdalar (kuru baklagiller, tahıllar, kuru yemişler, baharatlar...) mümkünse paketli ürünler olmalı. Sebze ve meyveler tüketilmeden önce bol suyla iyice yıkanmalı. Kullandığımız ve içtiğimiz su daima temiz olmalı.
'ÇÖZDÜRÜLMÜŞ HİÇBİR BESİN TEKRAR DONDURULMAMALI'
Et, tavuk, balık, kıyma çiğ vaziyette oda sıcaklığında mümkünse hiç, buzdolabında birkaç saati geçmeyecek şekilde bekletilmeli. Pişmiş yiyecekler oda sıcaklığında iki saatten fazla bekletilmemeli. Soğutulup buzdolabına konulmalı ve bir kereden fazla ısıtılmamalı. Yemekleri pişirme ve ısıtma sırasında besinlerin iç sıcaklıkları 65 santigrat derecenin üstüne çıkmalı. Yani iyi pişirilip iyi ısıtılmalı. Dondurulmuş besinler alırken soğuk zincirin kırılmaması önemlidir. İçinde buz kristalleri olan dondurulmuş besinler alınmamalı. Çözdürülmüş hiçbir besin tekrar dondurulmamalı. Donmuş yiyecekleri çözdürürken özellikle et grupları ya buzdolabında çözdürülmeli veya mikrodalga tercih edilmeli. Yemek hazırlama sürecinde kendi hijyenimizi, kullanılacak yer ve aletlerin hijyeni mutlaka sağlanmalı. En önemlisi ellerimizi sık sık ve güzelce yıkamalı. Yara, kesik gibi durumlarda su geçirmez bantla o bölgeyi kapatıp çalışmalıyız. Dışarıda yemek yemeyi tercih etmişsek temizliğine güvendiğiniz, bildiğimiz yerleri seçip, özellikle yazın dikkatli davranmalıyız. Örneğin kıymadan çok büyük parça et tercihi, tavuktan çok kırmızı et tercihi, yiyeceklerin yanında ayran tüketilmesi...
