• menopoz dönemi nedir?
Menopoz; kadınlarda ergenlikle birlikte başlayan adet (regl) döngülerinin yaklaşık 40'lı yaşlardan itibaren değişip, azalıp sonunda sonlanma durumudur. Ortalama 45- 55 yaş aralığı normal menopoz, 40 yaş öncesi erken menopoz olarak tanımlanabilir. Doğal bir süreç olmasına rağmen sıkıntılı bir süreçtir. Çünkü hormonal değişikliklerin varlığı söz konusudur ve bu durum kişiyi hem fiziksel hem psikolojik olarak yorabilir. Aslında bir kadının yeni bir evreye geçişidir bu ancak sancılı bir değişimdir.
•menopoz dönemi belirtileri nelerdir?
Menopoz birdenbire olmaz. İlk önce yumurtaların azalımıyla birlikte adet dengesizlikleri başlar. Ateş basması, terlemeler, ufaktan psikolojik değişiklikler, gerginlik, çarpıntı, bazen cinsel isteksizlik, sinirlilik, halsizlik, unutkanlık, uyku sorunları, iştah artışları, bazen idrar kaçırma, hatta depresyon halleri görülebilir. Kesinlikle her kadında belirtiler değişebilir. Zaman ilerledikçe şikayetler artar. Adet tamamen kesilir. Yıllarca süren bir gidişattır. Sıkıntıların geçtiği hissedilen noktada, süreç bitmiştir.
• Menopoz döneminde diğer fizyolojik değişimler neler?
Bu değişime daha ayrıntılı bakacak olursak; östrojen hormonunun azalma durumunu görürüz. Bu durum erkek tipi kilo alma halini oluşturur yani kadınlarda karın bölgesi yağlanması söz konusu olur. İştah değişiklikleri özellikle artışlar net gözlenir. Kilo alımları kaçınılmaz olur. Kalp damar koruyucusu östrojen artık azdır ve kalp hastalıkları, damar sertliği, tansiyon riski artar. Aslında ortalama kronik hastalıklara yatkınlık artar. Şeker hastalığı da önemlilerinden biridir. İnsülin direnci artışları gözlenir. Yine osteoporoz dediğimiz kemik erimesi menopozda büyük risktir. Çünkü yine kemiklerde kalsiyumu tutabilecek östrojen azalmıştır. Kemikler yaş almanın da etkisiyle kalıcı kalsiyum kayıplarına maruz kalabilirler. Doktor kontrolünde hormon tedavisi uygulamaları söz konusudur. Ancak bu tedavi herkes için uygun olmayabilir. Eksik olan östrojenin dışarıdan alınma halidir. Uygunluğuna kesinlikle doktorunuz karar vermelidir.
• menopoz dönemi beslenme için tavsiyeleriniz neler?
Menopozda beslenmeye gelecek olursak; yapılan birçok araştırma göstermiştir ki çocukluktan itibaren gelen beslenme şekli ve dengesi menopoza hazırlığı sağlar. Yani en güzeli en baştan itibaren yapılandır. Ama bir zararın neresinden dönerseniz kar mantığıyla olaya bakıp 30'lu yaşların sonundan itibaren belli bir düzene girmeyi tavsiye ederiz. Genel ve ömrün sonuna kadar gidecek bir beslenme şekli. Kişinin diyet uygulanması gereken bir hastalığı yoksa bir diyet programından çok yaşam tarzı olacak şekilde değişikliklerden bahsederiz.
• menopozda şişkinliği önlemek için neler yapılmalı?
Kişi bu dönemde şişkinlik problemi yaşayabilir. Çünkü hormonal değişim, sıkıntılı psikoloji, yeme dengesindeki değişim buna sebep olabilir. Sindirim sistemi bunlardan kolay etkilenen bir sistemdir. Buna sebep olan besinler ayırt edilmelidir. Gazlı içecek ve gaz yapıcı yiyecekler elimine edilmelidir. Probiyotik ve prebiyotik yiyecekler beslenmeye eklenmelidir.
'GÜNLÜK 10 BARDAK SU KURALINA UYULMALI'
• menopoz sonrası yaşam kalitesini arttırmak için uzun vadede nasıl bir beslenme modeline geçilmeli?
Su hayattır. Tansiyon ayarı, metabolizma hızı, idrar yolları sağlığı için günlük on bardak su kuralına uyulmalıdır. Kolestrol ve yağdan düşük beslenme şekline geçilmelidir. Örneğin, kızartmalardan uzak durulmalı, beyaz et ağırlıklı beslenilmeli, posalı gıdalara yaklaşılmalı, öğünlük sebze yemeği veya salata tüketilmeli, haftalık kuru baklagil tüketimi sağlanmalı, yağ ve protein alımına dikkat edilmeli, tam yağlı yerine yarım yağlı tercihler yapılmalı, yağlardan zeytinyağına yönelinmeli. Tuz tüketimi minimum düzeye getirilmeli. Hem tansiyon dengesi açısından önemli hem de tuz tüketim fazlalığı kalsiyumun vücuttan atımına destek vermekte yani tuz kemik kaybını artırmaktadır.
• Hem menopoz dönemi kadınlar hem de belli bir yaş üstü erkekler için kalp ve kemik sağlığımı korumak için neler yapılabilir?
Hayatı boyunca kilosunu korumuş, ben kolay kilo almam diyebilecek hanımların bile bu dönemde kilo aldığı görülür. Belirttiğim gibi özellikle karın bölgesi yağlanması söz konusudur. Her şeyden önce günlük enerji alımı belirlenmelidir. Ana öğünler kaçırılmamalı, özellikle insülin direnci ve şeker hastalığı açısından ara öğünler eklenmelidir. Tabi ki sağlıklı ara öğünler olmalıdır. Kemik sağlığını korumak, kronik hastalıklardan kaçınmak, psikolojik olarak rahatlamak için olmazsa olmaz düz yol yürüyüşleri ve egzersizler günlük yaşama eklenmelidir.
'ŞEKER KULLANIMI BIRAKILMALI'
• Osteoporozisten korunmak için beslenmede dikkat edilecek hususlar neler?
Osteoporozdan korunmak için; kalsiyumdan zengin beslenilmeli yarım yağlı süt, yoğurt ve peynir tüketimi sağlanmalıdır. Toplamda 3 su bardağı süt veya yoğurt veya kefir ve 2-3 kibrit kutusu beyaz peynir ortalamayı sağlar. Gerekirse doktor önerisiyle kalsiyum takviyesi başlanabilir. D vitamini için güneşlenme şartı unutulmamalıdır. Özellikle şeker hastalığı açısından düşük glisemik indeksli yiyeceklere yönelinmesi gereklidir. Şeker kullanımı bırakılmalı. Esmer grup tahıllar tercih edilmelidir. Sigara, alkol ve kafeinden mümkünse uzak durulmalıdır. Bu dönemde kilo almamak adına veya kilo verme isteğiyle aslında diyet kavramına ters olan çok düşük kalorili, tek yönlü, öğün atlamalı, yanlış, eksik ve dengesiz beslenme şekillerine bulaşılmamalı. Çünkü saydığımız bütün risklerin size daha kolay ulaşmasını sağlarsınız. Menopoz döneminde tanınız ve durumunuz ne ise ona göre doktor kontrollerinizden sonra diyetisyeniniz tarafından hazırlanmış size halinize özel beslenme programıyla ilerleyiniz.
• Hormon tedavisi nedir? Kimlere uygulanmaz?
Menopoz kadınlara özgü bir durum ancak o yaş grubu erkekler için de aynı beslenme önerileri söz konusu olabilir. Kadınların bu dönemki en büyük karı demir kayıpları azaldığı için demir düzeyleri normalleşmeye başlar. Ancak kalsiyum ihtiyaçları artar. Bazı araştırmalar düşük beden kitle indeksine sahip yani zayıf kategorisine giren kadınların menopozda kemik kaybı oranlarının yüksek olduğunu belirlemiş. Bu durumda ideal kilo aralıklarında olma durumu bu olayda da geçerliliğini korumakta.
