Türkiye'de 2025 yılı Aile Yılı ilan edildi, ardından Aile ve Nüfus On Yılı başlatıldı. Ailenin güçlendirilmesi, doğum oranlarının artırılması, çocukların korunması ve sosyal refahın yükseltilmesi hedefleri açıklandı. Ancak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2027 bütçesi TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülürken ortaya konulan veriler, açıklanan hedeflerle vatandaşın yaşadığı gerçekler arasındaki mesafeyi bir kez daha gözler önüne serdi.
Rize Milletvekili Tahsin Ocaklı'nın komisyonda dile getirdiği önemli bir tespit vardı. “Mesele yoksulluğu yönetmek değil, yoksulluğu ortadan kaldırmaktır.” Gerçekten de sosyal devletin başarısı, kaç kişiye yardım dağıttığıyla değil, kaç insanı yoksulluktan kurtardığıyla ölçülmelidir.
TÜİK'in 2025 verilerine göre Türkiye nüfusunun yüzde 27,9'u, çocukların ise yüzde 36,8'i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında. Başka bir ifadeyle her üç çocuktan birinden fazlası yoksulluk tehdidiyle karşı karşıya. Çocuğuna beslenme çantası hazırlayamayan, kirasını ödeyemeyen, kreş hizmetine ulaşamayan ailelerin yaşadığı sorunlar ortadayken aileyi güçlendirmekten söz etmek ne kadar gerçekçi?
İzmir Milletvekili Ümit Özlale ise Bakanlığın bütçe tercihlerini değerlendirirken çarpıcı bir karşılaştırma yaptı. 2027 yılında faiz ödemelerinin 3 trilyon 975 milyar liraya ulaşacağını, bunun Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bütçesinin yaklaşık altı katı olduğunu belirtti. Özlale'nin dikkat çektiği bir başka husus da ilköğretimdeki yoksul çocuklara verilen aylık yardımın bir günlük gıda harcamasını bile karşılayamamasıydı. Erkek çocuklara 270, kız çocuklara 300 lira olarak belirlenen aylık eğitim yardımları, sosyal desteğin yetersizliğini açıkça ortaya koyuyor.
Üstelik 2024 yılında 3,31 milyon çocuğun yararlandığı şartlı nakit transferi için 2027 hedefinin 2,34 milyona düşürülmesi de açıklanmaya muhtaç. Çocuk yoksulluğu bu kadar yüksekken yardım kapsamının daraltılması hangi sosyal politika anlayışıyla açıklanabilir?
Özlale'nin gündeme getirdiği bir diğer önemli konu, 2025 yılında yoksullukla mücadele programından 10,2 milyar liralık ödeneğin düşürülmesine karşılık, başlangıç ödeneği bulunmayan evlilik kredisi için 7,67 milyar lira harcama yapılmasıydı. Evlilik ve doğum teşvikleri elbette önemlidir. Ancak doğacak çocukların sağlıklı, güvenceli ve insanca koşullarda büyümesini sağlamak da en az doğum oranlarını artırmak kadar önemlidir.
Tahsin Ocaklı'nın konuşmasında öne çıkan bir başka başlık ise kadınların yaşam hakkıydı. “Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu”nun verilerine göre 2025 yılında 294 kadın öldürüldü, 297 kadın şüpheli şekilde ölü bulundu. Üstelik öldürülen kadınlardan 23'ünün koruma kararı bulunuyordu. Aileyi korumaktan söz ederken kadınların kendi evlerinde dahi güvende olamadığı bir tabloyu görmezden gelemeyiz. Kadınların ekonomik bağımsızlığı, istihdama katılımı ve şiddete karşı etkin korunması sağlanmadan güçlü aile politikası kurulamaz.
Yaşlı ve engelli vatandaşlarımızın durumu da sosyal devlet anlayışının yeniden ele alınmasını gerektiriyor. Ocaklı'nın dikkat çektiği üzere 65 yaş aylığı 7.257 lira düzeyinde. Yaşlı ve engelli bireylerin bakım ihtiyaçları yalnızca bu tür nakit yardımlarla karşılanamaz. Profesyonel bakım hizmetleri, bakım veren aile bireylerinin sosyal güvenlik hakları ve erişilebilir sosyal hizmetler güvence altına alınmalıdır. Bir ailenin engelli yakınına bakabilmesi ekonomik gücüne, bir hastanın tedavi olabilmesi hayırseverlerin bağışına bağlı olmamalıdır.
Bütün bu eleştiriler aynı temel soruna işaret ediyor: Sosyal yardımların kapsamı ve miktarı, toplumun gerçek ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde değil. Bir yanda doğum ve evlilik teşvikleri, diğer yanda yoksullukla mücadelede yetersiz kalan destekler var. Oysa aile politikası yalnızca kaç çocuğun doğduğuyla değil, o çocukların nasıl koşullarda büyüdüğüyle değerlendirilmelidir.
Türkiye'nin ihtiyacı, insanları sürekli yardıma muhtaç bırakan değil, yoksulluktan kurtaran bir sosyal devlet anlayışıdır. Ücretsiz kreş, okulda ücretsiz beslenme, nitelikli sağlık hizmetleri, kadınlar için güvenli yaşam koşulları, yaşlı ve engelliler için profesyonel bakım hizmetleri sosyal politikanın temel unsurları olmalıdır.
Aileyi korumak, yalnızca evlilik ve doğum oranlarını artırmak değildir. Aileyi korumak; çocuğun yatağa aç girmemesini, kadının kendi evinde korkmadan yaşayabilmesini, engellinin bağımsız bir hayat sürdürebilmesini, yaşlının çaresiz bırakılmamasını sağlamaktır. Sosyal devletin başarısı dağıtılan yardımla değil, ortadan kaldırılan yoksullukla ölçülür.
