Nursel DİLEK MANAVBAŞI
Hepatit… Son yıllarda adını kanser ve AIDS’den sonra en sık duyduğumuz hastalıkların başında geliyor. Vücut sıvıları, kan ve korunmasız cinsel ilişki ile insandan insana bulaşan bu hastalık; tedavi edilmezse siroz, karaciğer yetersizliği ve daha pek çok hastalığa yol açabiliyor. Aşı ve tedavilerin bulunmasına rağmen, viral hepatite bağlı ölümler artıyor. Uyuşturucu kullanımı, sigara içme ve yüksek vücut kitle indeksi risk faktörleri viral hepatitin küresel yüküne katkıda bulunuyor. Hepatit tanı konulmadığı takdirde sinsice karaciğerinizi ve sizi öldüren bir hastalık. Dünyada her yıl yaklaşık 1,5 milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden olan hastalığa dikkat çekmek ve farkındalığı artırmak amacı ile her yıl 28 Temmuz “Dünya Hepatit Günü” olarak belirlenmiş.
Düzen Sağlık Grubu İmmunoloji Birim Sorumlusu Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Tutku Taşkınoğlu, dünyada hepatit hastalarının yüzde 20’sinin hasta olduğunu bilmediğine dikkat çekiyor. Pek çok insanın karaciğerlerinin hasar gördüğünü bilmeden normal bir yaşama devam ettiğini belirterek tanının erken konulması için tarama testlerinin önemine dikkat çekiyor: “İnsanlar hastalığın ve etkilerinin farkında değiller. Nasıl korunmaları gerektiğini bilmiyorlar. Pek çok insan, karaciğerlerinin hasar gördüğünü fark etmeden sağlıklı ve normal bir yaşama devam edebilir. Sessiz katil olarak nitelendirilen, durumlarından habersiz olan hastalar ancak hastalık çok ilerlediğinde ve tedavi seçenekleri çok sınırlı olduğunda semptom gösterir. Bu nedenle tanının erken konması için tarama testleri önemlidir.”
28 Temmuz Dünya Hepatit Günü dolayısıyla Düzen Sağlık Grubu İmmunoloji Birim Sorumlusu Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Tutku Taşkınoğlu www.baskentgazete.com.tr Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Nursel Dilek Manavbaşı’nın sorularını yanıtladı.
-Hepatit nedir?
Hepatit, karaciğer fonksiyonlarını bozan iltihabıdır. Karaciğerinizin fonksiyonlarını bozduğu için de vücudunuzun ihtiyaç duyduğu proteinin yapımı ve zararlı metabolitlerin kanınızdan temizlenmesi bozulur. Hepatit birçok nedeni olabilir. Otoimmun hastalıklar, alkol, ilaçlar, toksinler vb. ama çoğunlukla nedeni enfeksiyondur.
-Kaç tip hepatit var?
Virüslerin neden olduğu 5 tip hepatit vardır (viral hepatit).
Bunlar: hepatit A - birkaç haftadan 6 aya kadar sürebilen bir hastalıktır.
hepatit B — karaciğer hasarına yol açabilen ciddi bir enfeksiyondur.
hepatit C — kolayca tedavi edilebilen bir hastalıktır.
hepatit D — yalnızca hepatit B ile enfekte olmuş kişileri etkileyen bir hastalıktır.
hepatit E - hamile kadınlarda ciddi olabilen kısa süreli bir hastalıktır.
Hepsi farklı virüslerdir ve farklı yollardan bulaşırlar. Hepatit A ve E çoğunlukla fekal-oral yolla
bulaşır ve el hijyeni ve yiyeceklerin temiz hazırlanması ile önlenebilir ve ayrıca aşısı vardır.
Hepatit B kan, kan ürünleri, vücut sıvılarıyla, dövme gibi işlemlerle bulaşır. Hepatit B için de aşı vardır. Hepatit C ise kan ve kan ürünleri, dövme gibi işlemlerle bulaşır. Ne yazık ki aşısı yoktur.
-Belirtileri nelerdir?
Sadece viral hepatitler değil nedeni ne olursa olsun benzer hastalık belirtilerine neden olur. Sarılık, cildin ve gözlerin sararması, yorgunluk, mide bulantısı ve iştah kaybı, karın ağrısı, eklem ağrısı, ateş, kil renkli dışkı (kaka), koyu idrar (çiş). Bazen herhangi bir semptom göstermeden de hepatit olabilirsiniz. Ama zamanla ilerleyerek daha ciddi semptomlar ortaya çıkabilir. Hepatit A, fekal oral yolla, kontamine su ve yiyeceklerle bulaşır, sizi aniden çok hasta edebilir. Ama uzun sürmez. Çoğu insan çocukluk döneminde bu virüs ile karşılaşmıştır. Kendiliğinden iyileşir. Hepatit B ve hepatit C ise tehlikelidir ve kronik hastalığa neden olabilir. Kan ve kan ürünleri ile bulaştıkları için taramaları önemlidir. Hepatit B ile yaşayan kadınlar, virüsü yeni doğan bebeklerine doğum sırasında bulaştırabilirler (anneden bebeğe bulaşma). Doğumdan Sonraki 24 Saat İçinde Hepatit B Aşısı yapılması virüsün anneden çocuğa bulaşmasını önler. Hepatit B virüsü dünya çapında kronik enfeksiyonların birincil nedenidir. Aşılanmadığı takdirde, doğumda HBV ile enfekte olan 10 bebekten 9’u kronik HBV enfeksiyonuna ilerleyecektir. Hepatit D, sadece hepatit B’si olan hastalarda hastalık yapabilir 100 Hepatit B hastasından sadece 5’inde görülür. Hepatit E, hepatit A gibidir. Sizi çok hasta edebilir ama uzun sürmez, kronikleşmez.
-Hastalığın dünyada ve Türkiye’de görülme sıklığı nedir?
Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’ne göre şu anda dünya genelinde 354 milyon kişi kronik hepatit
B ve C ile yaşadığı tahmin edilmektedir. Hepatit B, 6 milyondan fazlası 5 yaşın altındaki çocuklar olmak üzere yaklaşık 296 milyon kişiyi etkilemektedir. Hastaların nerdeyse yüzde 20’si ise enfeksiyonu olduğunun farkında bile değil. Her yıl 1,5 milyondan fazla insan viral hepatitten ölüyor. Birçok insana, hastalığın çok geç aşamalarına kadar tanı konamıyor ve genellikle tedavi için çok geç kalınır. Ölüm nedenleri arasında akut karaciğer yetmezliği yer alır, ancak en yaygın ölüm nedeni karaciğer kanseridir. Kronik hepatit B ve C enfeksiyonlarının yüzde 25’i karaciğer kanserine neden olur.
‘İnsanlar hastalığın bilincinde değil’
-28 Temmuz Hepatit günü neden önemli?
Hepatitin önlenmesi, viral hepatitin ortadan kaldırılmasına tüm dünya çok önem veriyor.
Viral hepatit, dünya çapında AIDS, sıtma ve tüberküloz gibi önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. 2015 yılında Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, viral hepatiti küresel bir kalkınma önceliği olarak tanıdı. Dünya Hepatit Günü, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından işaretlenen yalnızca sekiz resmi küresel halk sağlığı kampanyasından biri.
2015’de ‘2030 yılına kadar AIDS, tüberküloz, sıtma, ihmal edilen tropikal hastalıklar ve hepatit salgınlarını sona erdirmek, su kaynaklı hastalıklar ve diğer bulaşıcı hastalıklarla mücadele etmek’ hedeflendi. Siz veya size yakın biri, sevdikleriniz hepatitten etkilenebilir. Farkındalığı artırmak, hepatit hakkında konuşmak ve artan önleme, tanı ve tedavi zorluklarını ele almak için 28 Temmuz, hepatit B virüsünü keşfeden Baruch Samuel Blumberg’in doğum gününü kutluyor.
-İnsanlar hepatit konusunda bilinçli mi?
İnsanlar hastalığın ve etkilerinin farkında değiller. Nasıl korunmaları gerektiğini dahi bilmiyorlar. Oysa virüslere bağlı hepatit önlenebilir. Hepatit A, Hepatit B aşılama ile durdurulabilir. Hepatit B ve A aşısı artık çocukluk aşılama programının bir parçası haline geldi. Hepatit B aşısı ayrıca hepatit D’ye karşı da koruma sağlar.
Hepatit C’ye karşı koruma sağlayacak bir aşı yok ama iğne/şırınga, jilet ve diş fırçalarını paylaşmaktan kaçınmak sizi koruyabilir. Herhangi bir şüpheniz varsa mutlaka test yaptırın
Hepatit E ve A için iyi hijyen uygulamaları, kirli suları kullanmamak, kirli olabilecek su veya buz içmemek, temiz yiyecekler tüketmek yeterli.
-Tedavi seçenekleri neler?
Tedavi hepatit tipine göre değişir. Hepatit B ve Hepatit C tedavi edilebilir.
Hepatit A ve E kısa süreli bir hastalıklardır ve tedavi gerektirmeyebilir. Ancak belirtiler çok fazla rahatsızlığa neden oluyorsa yatak istirahati gerekli olabilir. Akut hepatit B için özel bir tedavi programı yoktur. Ancak, kronikleşirse antiviral ilaçlarına ihtiyacınız olacaktır. Kronik hepatit B’de, tedaviye yanıt verip vermediğini anlamak için düzenli takip gerekir.
Antiviral ilaçlar hepatit C’nin hem akut hem de kronik formlarını tedavi edebilir. En iyi tedavi
şeklini belirlemek için virüsün alt tipinin belirlenmesi ve mutasyon analizleri gerekebilir.
Kronik hepatit C nedeniyle siroz veya karaciğer hastalığı gelişen kişiler karaciğer nakli için
aday olabilirler. Tedavi vakaların yüzde 95’inden fazlasını iyileştirir. Sorun tanının erken konmasıdır. Gecikmezseniz rahatlıkla tedavi olabilirsiniz.
-Farkındalık arttırmak için neler yapılmalı?
Aşı ve tedavilerin bulunmasına rağmen, viral hepatite bağlı ölümler artmaya devam ediyor.
Uyuşturucu kullanımı, sigara içme ve yüksek vücut kitle indeksi gibi davranışsal risk faktörleri viral hepatitin küresel yüküne katkıda bulunuyor. Hepatit tanı konulmadığı takdirde sinsice karaciğerinizi ve sizi öldüren bir hastalıktır. Oysa Viral hepatit önlenebilir bir hastalıktır.
Hepatit B aşısının 38 milyon ölümü önlediği tahmin ediliyor. 2001 ile 2020 arasında, hepatit B aşıları hastalık maliyetinde tahmini 49 milyar dolar ve toplam ekonomik ve toplumsal değerde 81 milyar dolar tasarruf sağladı. Hepatit sadece bir cinsel yolla bulaşan hastalık değildir. Tuvaleti kullandıktan sonra ellerinizi iyice yıkayın.
Başka bir kişinin kanı, dışkısı veya diğer vücut sıvılarıyla temas ettikten sonra ellerinizi yıkayın. Kirlenmiş su ve yiyeceklerden kaçının. Çiğ veya az pişmiş et ve balık yemeyin.
Tüm ürünleri tüketmeden önce iyice yıkayın. Diş fırçalarını veya tıraş bıçaklarını paylaşmayın. Kesikleri ve yaraları temizleyin ve örtün.
Tüm Dünyada hepatit hastalarının yüzde 20 ‘si hasta olduğunu bilmemektedir. Siz veya tanıdığınız biri “kayıp milyonlardan” biri olabilirsiniz. Onları “bulmak için” yardımcı olabilir ve bir hayatı kurtarabilirsin, bunu yapmanın tek yolu da basit birkaç kan testi yaptırmaktır.
