Son yazımızda gıda fiyatlarının önlenemez yükselişinden zincir ya da süper marketlerin sorumlu tutulması konusuna değinerek, 'zincir marketlerin fiyat belirlemede bir rolü olduğu aşikar; ama meselenin bir başka yönü daha var... O da girdi maliyetleri meselesi' demiş...

Ve şöyle devam etmiştik: 'Gıda fiyatlarının yükselmesinin tek suçlusu zincir marketler olsaydı, iş kolaydı. Gönderilen müfettişler cezaları keser, fiyatlar da aşağı doğru inerdi... Ya da millet Tarım Kredi Kooperatifi Marketlerine koşardı...'

Daha sonra bu marketlerin, Tarım Kredi Kooperatifleri bünyesinde üretici ile tüketici arasında doğrudan bağ kurmak ve aracı karlarını azaltmak için kurulduğunu ve marketlerde satılan ürünlerin çoğunun doğrudan kooperatif üyelerinden satın alındığını hatırlatmıştık.

***

Milli Gazete'den Onur Şehmus Şahin'in, Tarım Kredi Kooperatifi Marketlerinde satılan temel tüketim ürünlerinin fiyatlarını zincir marketlerdeki ürünlerin fiyatlarıyla karşılaştıran haberi meselenin hiç de göründüğü kadar basit olmadığını ortaya koyuyor...

Habere göre Tarım Kredi Kooperatifi Marketlerinde bir kilosu 36 TL olan çay diğer zincir marketlerde 33,50 TL'den satılıyor. Tarım Kredi Kooperatifi Marketlerinde bir kiloluk fasulye 13,45 TL, iki buçuk kiloluk pirinç 25 TL, bir kiloluk mercimek 12,25 TL'ye satılırken, diğer zincir marketlerde bir kiloluk fasulye 13,45 TL'ye, iki buçuk kiloluk pirinç 26,45 TL, bir kiloluk mercimek ise 11,50 TL'den satılıyor.Tarım Kredi Kooperatifi Marketlerinde bir litre süt 4,25 TL, bir kilo tereyağı 63 TL, iki kilo yoğurt 14 TL'ye satılırken diğer zincir marketlerde bir litre süt 4,25 TL, bir kilo tereyağı 45 TL, iki kiloluk yoğurt 12,75 TL'ye satılıyor.

Kısacası temel gıda maddelerinin fiyatları açısından suçlanan marketlerle 'üretici ile tüketici arasında köprü' olduğu söylenen devlet destekli marketlerdeki fiyatlar arasında önemli bir fark yok. Hatta 'zincir marketlerde' bazı ürünlerin fiyatları 'kooperatif marketten' daha düşük olduğu görülüyor. Örneğin Tarım Kredi Kooperatifi Marketleri beş litrelik ayçiçek yağını 73 TL'ye satarken, zincir marketlerde aynı ürün 68,50 TL'ye satılıyor...

Bu gerçekler, gıda fiyatlarının artışının arkasında yatan nedenlerin bir tek zincir marketlerin fiyat belirlemedeki etkisiyle geçiştirilemeyecek kadar karmaşık olduğunu gösteriyor.

***

Cumhuriyet'ten Şehriban Kıraç'a konuşan Türkiye Gıda ve İçecek Sanayi Dernekleri Federasyonu (TGDF) Başkanı Şemsi Kopuz da, üretim maliyetlerinde yüksek seyir devam ettiği takdirde, fiyat artışlarının kaçınılmaz olacağını söyledikten sonra kuraklığın rekoltede düşüşlere yol açtığı hububat, bakliyat ve yem bitkileri kaynaklı olarak ekmek fiyatlarında, hayvansal ürünlerde, bakliyatta, dövizdeki değişimlerden olumsuz etkilenen bitkisel yağda fiyatların dalgalanmasının kaçınılmaz olduğunu vurguluyor...

Kopuz, gıda fiyatlarının artışında pandeminin ekonomiler üzerindeki olumsuz etkilerinin de rolü olduğunu belirttikten sonra sözlerine şöyle devam ediyor:

' Covid-19 pandemisi, küresel olarak büyük kayıplara yol açtı. Küresel ekonomide geçen yıl ortalama yüzde 4.3 küçülmeye neden olan pandemi, sadece gıdayı değil, tüm sektörleri zora soktu. Ülkeler pandeminin ne ölçüde ve ne kadar süreyle etkili olacağının bilinmezliğiyle kendi ihtiyaçlarına öncelik verip stoklara yüklenirken, temel emtialara ulaşmak da daha pahalı hale geldi. Pandemiyle, ürün tedariki hem pahalı hale geldi hem de tedarikini zora soktu. Kullanılan hammadde başta olmak üzere girdi maliyetlerindeki artış, gıda fiyatlarında yaşanan artışın başlıca sebebini oluşturdu. Yani tüketiciler raftaki ürün fiyatlarının artmasından şikayet ederken, üreticiler de maliyetlerinin artması sorunuyla karşı karşıya. Temelde pahalı hale gelen, üretimin maliyetidir. Üretimin sürdürülebilmesi için, maliyetteki bu artışların kısmen de olsa fiyatlara yansıması kaçınılmazdır...

Buna özellikle hammaddede dışa bağımlı olduğumuz sektörlerde (bitkisel yağ vb.) döviz kurlarında yaşanan sert dalgalanmaların yol açtığı olumsuzlukları da ekleyebiliriz.'

***

En ilginç tepkiyi ise konomist Atilla Yeşilada da konuya ilişkin 'tweet'inde veriyor:

'Gıda fiyatları arttı diye, yine marketlere fahiş fiyat soruşturmaları başladı. Bu ülkede kimse kuraklık ve tarım raporlarını takip etmiyor mu ya?'