Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) Sosyoekonomik Seviye (SES) araştırmasına göre, Türkiye’nin sosyoekonomik göstergeler ve gelir düzeyi bakımından en üst sıralarında yer alan ilçeleri arasında Ankara’nın Çankaya ve Etimesgut ilçeleri de bulunuyor.

Ankara’nın gelişmişlik düzeyinin ilçelere aynı ölçüde yansımadığını belirten Ankara Kent Konseyi Başkan Vekili, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi, Kent Planlama ve Yönetimi Uzmanı Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, yatırımların, iş olanaklarının ve kamu hizmetlerinin uzun yıllar boyunca belirli bölgelerde yoğunlaşmasının ilçeler arasındaki farklılıkları derinleştirdiğini kaydetti. Şahin, gelişmişliğin yalnızca ekonomik göstergelerle değil, vatandaşların eğitimden sağlığa, ulaşımdan kültüre kadar kentin sunduğu olanaklardan yararlanabilmesiyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

GELİŞMİŞLİK BİRİKİMİ BELİRLİ BÖLGELERDE YOĞUNLAŞIYOR

Ankara’nın gelişmişlik düzeyini Cumhuriyet tarihi boyunca oluşan kurumsal birikime bağlayan Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, başkentin sahip olduğu bu yapının kamu kurumları, üniversiteler, sağlık kuruluşları, sanayi ve teknoloji faaliyetleriyle güçlendiğini belirtti.

“Ankara’nın Türkiye’nin en gelişmiş ikinci ili olması, başkent olarak Cumhuriyet tarihi boyunca kazandığı kurumların, yatırımların ve insan kaynağının sonucudur. Kamu kurumları, üniversiteler, sağlık kuruluşları, sanayi ve teknoloji faaliyetleri bu güçlü yapıyı besliyor. Çankaya ve Etimesgut’un ülke genelinde ilk 10 ilçe arasında bulunması da bu birikimin belirli bölgelerde yoğunlaştığını gösteriyor.”

Gelişmişliğin yalnızca ekonomik göstergeler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Şahin, fırsatlara erişimin sosyal adalet açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

“Ancak il ortalamasının yüksek olması, bütün Ankaralıların aynı imkânlara sahip olduğu anlamına gelmiyor. Gelişmişliğin sosyal adalet açısından karşılığı, insanların gelirleri veya yaşadıkları mahalle ne olursa olsun eğitimden sağlığa, ulaşımdan kültüre kadar kentin sunduğu olanaklardan yararlanabilmesidir. Ankara’nın önündeki temel mesele, sahip olduğu gücü kentin tamamına yaymak ve daha fazla insanın yaşam koşullarını iyileştirmektir.”

İLÇELER ARASINDAKİ FARKLARIN TEMELİNDE YATIRIM VE HİZMETLER VAR

İlçeler arasındaki gelişmişlik farklarının temelinde yatırımların, iş olanaklarının ve kamu hizmetlerinin uzun yıllar boyunca belirli bölgelerde toplanmasının bulunduğunu belirten Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, merkez ilçeler ile kırsal bölgelerdeki imkânların aynı olmadığını dile getirdi.

“Bu farkların temelinde, yatırımların, iş olanaklarının ve kamu hizmetlerinin uzun yıllar boyunca belirli bölgelerde toplanması yatıyor. Merkez ilçelerde farklı sektörlerde çalışma ve hizmetlere ulaşma seçenekleri daha fazlayken kırsal ilçelerde ekonomik faaliyetler daha sınırlı kalabiliyor. Gençlerin eğitim ve iş için ayrılması, nüfusun yaşlanması ve tarımsal üretimden yeterli gelir elde edilememesi de bu farkı derinleştiriyor.”

Kırsal bölgelerdeki gelişmişlik farklarının giderilmesi için yerel üretimin ve temel hizmetlerin desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Şahin, yatırımların hizmet ihtiyacına göre planlanmasının önemini şöyle anlattı:

“Bununla birlikte kırsal olmak, gelişmişlik düzeyinin düşük olmasını zorunlu kılmaz. Yerel üretimin desteklenmesi ve temel hizmetlerin güçlendirilmesi bu tabloyu değiştirebilir. Burada sosyal adaleti gözeten bir yatırım anlayışına ihtiyaç var: Hizmet açığı daha büyük olan yerlere öncelik verilmelidir. Üstelik bu ihtiyaç yalnızca kırsalda değil, gelişmiş saydığımız ilçelerin dezavantajlı mahallelerinde de vardır.”

GELİŞMİŞLİK PUANI YAŞAM KOŞULLARINA YANSIYOR MU?

Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin’in 2017-2025 dönemine ilişkin değerlendirmesinde yer alan SEGE alt boyutları tablosuna göre Ankara, eğitim ve sağlık alanlarında birinciliğini korurken istihdam sıralamasında 4’üncülükten 5’inciliğe, yaşam kalitesi sıralamasında ise 2’ncilikten 3’üncülüğe geriledi. Bu verileri değerlendiren Şahin, kentin güçlü birikimini iş olanaklarına ve günlük yaşam koşullarına yansıtması gerektiğini belirtti.

“Bu tablo, Ankara’nın güçlü birikimini iş olanaklarına ve günlük yaşam koşullarına dönüştürmekte daha fazla çaba göstermesi gerektiğine işaret ediyor. Eğitimde ve sağlıkta güçlü olmak kadar, üniversite mezunlarının becerilerine uygun iş bulabilmesi, çalışanların gelirleriyle barınabilmesi ve insanların ulaşımda saatler kaybetmemesi de önemlidir. Kentin gelişmesiyle ortaya çıkan kazanımların kimlere ulaştığına da bakmalıyız.”

Gelişmişlik göstergelerinin toplumun farklı kesimlerinin yaşam koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Şahin, sıralamadaki gerilemenin tek başına mutlak bir kötüleşme anlamına gelmediğine dikkat çekti.

“Sabit ve düşük gelirli kesimler temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyorsa, yüksek gelişmişlik puanı tek başına yeterli değildir. Ancak sıralamadaki gerileme mutlaka mutlak kötüleşme anlamına gelmez; başka illerin daha hızlı ilerlemesi de sıralamayı değiştirebilir. Bu nedenle endeks sonuçlarını, farklı toplumsal kesimlerin çalışma ve yaşam koşullarıyla birlikte değerlendirmeliyiz.”

HİZMETİN VARLIĞI ERİŞİM İÇİN YETERLİ DEĞİL

İlçeler ve mahalleler arasındaki gelişmişlik farklarının vatandaşların günlük yaşamına zaman ve maliyet olarak yansıdığını belirten Prof. Dr. Şahin, özellikle ulaşım ve konut koşullarının hizmetlere erişimi zorlaştırabildiğini ifade etti.

“Bu farklar, vatandaşın günlük hayatına çoğu zaman ek zaman ve maliyet olarak yansıyor. İşe, okula veya hastaneye ulaşmak için uzun mesafeler katetmek ve birkaç araç değiştirmek, özellikle düşük gelirli aileleri zorluyor. Yaşlılar, engelliler ve bakım sorumluluğu taşıyan kişiler için bu güçlükler daha da belirginleşiyor. Hizmetlere yakın bölgelerdeki konutları karşılayamayan aileler daha uzağa taşındığında, kira için yaptıkları tasarrufun bir bölümünü ulaşıma harcayabiliyor.”

Hizmetlerin kentte bulunmasının tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Şahin, bu hizmetlerin vatandaşlar tarafından ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasının önemine değindi:

“Dolayısıyla bir hizmetin kentte bulunması, herkesin o hizmetten yararlanabildiği anlamına gelmez. Okulun, sağlık kuruluşunun, kreşin, parkın veya kültür merkezinin ulaşılabilir ve kullanılabilir olması gerekir. Kentsel hizmetlere erişim, sosyal adaletin günlük hayattaki en somut karşılıklarından biridir; yaşadığımız adres, önümüzdeki fırsatları belirlememelidir.”

FIRSAT FARKLARININ AZALMASI BAŞARI ÖLÇÜTÜ OLMALI

Ankara’da mevcut eğilimlerin sürmesi hâlinde ilçeler arasındaki gelişmişlik farklarının kendiliğinden kapanmasının beklenemeyeceğini belirten Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin, konut alanları büyürken iş olanakları, ulaşım ve kamu hizmetlerinin aynı hızda gelişmemesinin eşitsizlikleri derinleştirebileceğine dikkat çekti. Şahin, kentin geleceğinde planlama çalışmalarının önemine işaret etti.

“Mevcut eğilimler sürerse ilçeler arasındaki farkların kendiliğinden kapanmasını beklemiyorum. Konut alanları büyürken iş olanakları, ulaşım ve kamu hizmetleri aynı hızda gelişmezse eşitsizlikler derinleşebilir. Bu nedenle hazırlık çalışmaları devam eden Ankara 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı gibi çalışmalar büyük önem taşıyor. Kentin büyümesini, üretimi, ulaşımı ve doğal alanların korunmasını birlikte ele alan bu çalışmaların temel hedeflerinden biri sosyal adalet olmalıdır.”

Plan kararları ve kamu yatırımlarının hizmetlere erişimde güçlük yaşayan kesimlerin ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiğini vurgulayan Şahin, ilçeler ve mahalleler arasındaki fırsat farklarının azaltılması için atılması gereken adımları şöyle sıraladı:

“Plan kararları ve kamu yatırımları, hizmetlere erişimde en fazla güçlük yaşayan kesimlerin ihtiyaçlarını gözetmelidir. Uygun fiyatlı konut ile toplu taşıma birlikte planlanmalı, dezavantajlı mahallelerde temel hizmetler güçlendirilmeli, kırsal ilçelerde yerel üretim ve istihdam desteklenmelidir. Merkezi yönetim ile yerel yönetimlerin iş birliği ve kentlilerin katılımıyla yürütülecek bu sürecin başarısını, ilçeler ve mahalleler arasındaki fırsat farklarının ne kadar azaldığıyla ölçmeliyiz.”

Muhabir: Melahat TAŞ