Kanser, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olmayı sürdürüyor. Ancak erken teşhis ve farkındalık çalışmalarının artmasıyla birlikte birçok kanser türü önlenebilir ya da başarıyla tedavi edilebilir hale geldi. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 14 milyon kişi kansere yakalanıyor. Ülkemizde ise Sağlık Bakanlığı verilerine göre yılda yaklaşık 163 bin 500 kişiye yeni kanser tanısı konuluyor. Kanser; yaş, cinsiyet, dil, din ya da ırk ayırmaksızın herkesi etkileyebilecek bir hastalık. Dünya istatistiklerine baktığımızda, ölüm nedenleri arasında kanser ne yazık ki ilk sıralarda yer alıyor. 2030 yılına gelindiğinde, yıllık yeni vaka sayısının 22 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor. En sık karşılaşılan ve en fazla ölüme sebep olan tür ise akciğer kanseri. Akciğerden sonra sırasıyla meme, kolon, rektum ve prostat kanserlerinin listenin üst sıralarda.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Üyesi ve İç Hastalıkları ve Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Umut Demirci, artık birçok kanser türünün önlenebildiğini, erken evrede tamamen tedavi edilebildiğini belirtti. Yeni nesil akıllı ilaçlar ve immünoterapiler sayesinde birçok hastada etkili tedaviler uygulanabildiğini söyleyen Demirci, kanserin artık diyabet ve tansiyon gibi kontrol altında tutulabilen kronik bir hastalık haline geldiğini aktardı. Yakın zamanda İspanyol araştırmacılar tarafından Pankreans kanseriyle ilgili çalışmaların çok önemli bilimsel bir adım olduğunu işaret eden Demirci, gelecekte tek bir kan testiyle birden fazla kanseri çok erken evrede yakalayabilme ihtimalinin giderek güçlendiğine dikkat çekti. Prof. Dr. Umut Demirci www.başkentgazete.com.tr Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Nursel Dilek Manavbaşı’nın sorularını yanıtladı.
- Toplumda 'kanser eşittir ölüm' algısı hala güçlü. Modern tıbbın geldiği noktada bu algıyı nasıl güncellersiniz?
Günümüzde kanser, artık her zaman ölüm anlamına gelmiyor. Birçok kanser türü önlenebiliyor, erken yakalandığında tamamen tedavi edilebiliyor. İleri evrelerde bile pek çok hastada kanser, diyabet veya tansiyon gibi uzun süre kontrol altında tutulabilen kronik bir hastalık haline geldi. Bilim ilerledikçe yaşam süresi ve yaşam kalitesi belirgin şekilde artıyor.
Bütün olarak düşününce bu olumsuz algının değişmesi gerekmektedir.
- Check-up ile kanser taraması arasındaki temel fark nedir? Kimler, hiçbir şikayeti olmasa da kapınızı çalmalı ?
Check-up, genel sağlığı değerlendiren geniş bir kontroldür. Kanser taramaları ise yaşa ve riske göre yapılan, belirli kanserleri erken yakalamayı amaçlayan özel testlerdir. Şikâyeti olmasa bile belirli bir yaştan sonra herkesin, özellikle de aile öyküsü olanların, düzenli kanser taramalarını yaptırması çok önemlidir.
- Son birkaç yılda immünoterapi ve akıllı ilaçlar konusunda devrim niteliğinde gelişmeler yaşandı. Bugün kanseri "kronik bir hastalık" olarak yönetme noktasında neredeyiz?
Yeni nesil akıllı ilaçlar ve immünoterapiler sayesinde birçok hastada daha etkili ve daha az yan etkili tedaviler uygulayabiliyoruz. Bazı kanserlerde tamamen iyileşme hedeflenirken, bazı ileri evrelerde hastalık uzun yıllar kontrol altında tutulabiliyor. Bu da kanseri, birçok hasta için uzun süre birlikte yaşanabilen bir hastalık haline getiriyor.
- Kanda kanser hücresi arama teknolojisi Türkiye’de var mı? Gelecekte bir kan tahliliyle tüm kanserleri yakalayabilecek miyiz?
Kanda ve diğer vücut salgılarında kanser hücresi ve bileşenlerinin saptanması onkoloji de farklı amaçlar için kullanılmaktadır. Bugün kandan yapılan “likit biyopsi” testleri, kanser tanısı almış hastalarda hastalığı daha ayrıntılı ve yakından izlemek için kullanılıyor. Gelecekte ise tek bir kan testiyle birden fazla kanseri çok erken evrede yakalayabilme ihtimali giderek güçleniyor.
Sağlıklı kişilerde kandan çoklu kanser erken tarama testlerinin kullanımının yaygınlaşması erken dönemde bulgu vermeyen birçok kanser türünün bile daha erken evrede yakalanmasını sağlayabilir. Böylelikle ‘geç evrede tanı konulan kronik hastalık yaklaşımından erken evrede tam şifa sağlanabilen’ yaklaşıma geçilebilir. Henüz yaygın değil ama umut verici bir alan.
Likid biyopsiye ülkemiz de sınırlı erişim mevcut olup yakın gelecekte teknik de gelişmeler ve maliyetler de azalma ile beraber daha çok kullanmayı ümit etmekteyiz.
MORAL TEK BAŞINA TEDAVİ ETMEZ TEDAVİYLE BAŞ ETMEYİ KOLAYLAŞTIRIR
- Tedavi sürecinde moralin iyileşme hızına etkisi matematiksel olarak bir karşılık buluyor mu? Hastalarınıza tıbbi tedavinin yanında ne öneriyorsunuz?
Her kanser yolculuğu eşsizdir. İlk şüphe anından tanı ve tedavi dönemine kadar bekleyişler umutlar... Sadece hasta için değil hasta yakınları için de önemli bir stres kaynağıdır. Moral tek başına tedavi etmez; ama tedaviyle baş etmeyi kolaylaştırır. Psikolojik destek alan, kendini yalnız hissetmeyen hastalar süreci daha iyi yönetir. Bazen dinlenmek, dinlenilmek ve anlaşılmak bile tedavinin önemli bir parçasıdır.
- Beslenmeyle kanser ilişkisine baktığımızda bir onkolog olarak mutfağımızda neleri yasaklamalıyız?
Özellikle işlenmiş ve paketli gıdalar, koruyucular ve katkı maddeleri nedeniyle risklidir. Salam, sosis gibi işlenmiş etler kanser riskini artırır, sigara ile aynı kanserojen sınıfında kabul edilmiştir. Taze, ev yapımı ve mümkün olduğunca doğal beslenme en doğru yaklaşımdır.Kanser tek bir nedene bağlı değildir. Ancak günümüzde aşırı kilo/ obezite ve hareketsizlik, vakaların yaklaşık üçte birinden sorumludur ve sıklığı artmaktadır. Bunun yanında hava kirliliği, stres ve çevresel faktörler de önemli rol oynar.
- Ailesinde kanser öyküsü olan biri, 'er ya da geç ben de olacağım' korkusuyla nasıl başa çıkmalı? Genetik testler ne zaman gerekli?
Ailede kanser öyküsü risk artışı demektir ama kader değildir. Bu kişiler için önemli olan, daha erken ve düzenli tarama yaptırmaktır. Genetik testler ise yalnızca belirli ailelerde, doktor önerisiyle yapılmalıdır.
HER ANLAMDA BUGÜN DAHA UMUTLUYUM
- Yıllardır onkoloji koridorlarında olan biri olarak, hayata bakış açınızda en çok ne değişti?
Geçen zaman içinde onkolojideki gelişmeler ile her anlamda bugün daha umutluyum. Hastaya özel tedavilerle daha az yan etki, daha iyi sonuçlar alabiliyoruz. Bu da hastalarla aynı yolda yürüdüğümüzü hissettiren çok kıymetli bir
- Türkiye'de en sık görülen kanser türü nedir? İstatistiklere baktığımızda kanser görülme sıklığında bir değişim var mı?
Türkiye’de kadınlarda meme, erkeklerde prostat kanseri öne çıkıyor. Akciğer kanseri her iki cinsiyette de önemli bir sorun. Ayrıca mide ve yemek borusu kanseri, ülkemizde Batı ülkelerine göre daha sık görülüyor.
- 2026 yılında Dünya Kanser Günü'nün bu yılki teması "Benzersizliğimizle Birleşiyoruz". Bu tema, kanserle mücadelede hastaya özel yaklaşımı nasıl tanımlıyor?
Her hastanın hikâyesi farklıdır. Bu tema, tek tip değil, kişiye özel yaklaşımın önemini vurguluyor. Doğru bilgiye ulaşan hasta, sürece daha güvenle katılır ve bu da sonuçları iyileştirir.
- Genetik haritalama ve likit biyopsi gibi yöntemler, tedavi başarısını ne oranda artırdı?
Bu yöntemler sayesinde hastalığı daha iyi tanıyor, daha doğru tedavi seçiyoruz. Gelecekte taramalara da girmesiyle kanserle mücadelede oyunun kuralları değişebilir.
- Pankreas kanseriyle ilgili dünyada yapılan çalışmalar hastalar için "umut" diyebileceğimiz en güncel gelişme. Bu çalışma diğer kanser türleri için nasıl bir gelecek vaat ediyor?
İspanyol araştırıcıların yaptıkları araştırma henüz hayvan deneyleri aşamasında olsa da, tam yanıt alınması çok önemli bir bilimsel adım. Klinik kullanıma girmesi zaman alacak ama bu tür çalışmalar, gelecek için umut veriyor.
- "Kanserden korkma, geç kalmaktan kork" sloganı hâlâ geçerli mi? Erken teşhis için 2026 standartlarında her bireyin yaptırması gereken "olmazsa olmaz" kontroller nelerdir?
Kesinlikle evet. Kanserlerin yaklaşık yarısı önlenebilir veya erken yakalanabilir. Sigara içmemek, hareket etmek, sağlıklı kilo ve yaşa uygun taramaları aksatmamak bugün yapabileceğimiz en güçlü koruyucu adımlar