Üretim tesislerinde makineler artık yalnızca üretim yapmıyor. Sensörlerden topladıkları verileri analiz ediyor, arızaları önceden tahmin ediyor, bakım süreçlerini planlıyor ve üretim performansını kendi kendine optimize edebiliyor.
Akıllı fabrikalara doğru hızlanan bu dönüşüm, üretim süreçlerini yönetecek yeni bir mesleği de beraberinde getiriyor. Yükseköğretim Kurulu tarafından geleceğin mesleklerine yönelik açılan İmalat Yürütme Sistemleri (MES) Operatörlüğü programı, yapay zekâ, veri analizi, sensör teknolojileri ve akıllı üretim sistemlerini bir araya getiren dijital fabrika operatörlerini yetiştirmeyi hedefliyor.
Bugün otomotivden savunma sanayisine, beyaz eşyadan gıda üretimine kadar birçok sektörde fabrikalar dijitalleşiyor. Üretim süreçlerinin gerçek zamanlı izlenmesini sağlayan MES giderek yaygınlaşıyor. Uzmanlar, bu sistemleri yönetecek nitelikli insan kaynağının önümüzdeki yıllarda sanayinin en kritik ihtiyaçlarından biri olacağı görüşünde birleşiyor.
"İNSANSIZ ÜRETİM SİSTEMLERİNİ YÖNETECEK İNSAN KAYNAĞINA İHTİYAÇ VAR"
Marmara Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ercan Öztemel, yapay zekânın üretim süreçlerinde yaygınlaşmasıyla birlikte "insansız üretim" anlayışının hızla geliştiğini, bu dönüşümün merkezinde ise İmalat Yürütme Sistemleri'nin bulunduğunu söyledi.
Öztemel, üretim tesislerinde makinelerin artık sensörlerden topladıkları verileri analiz eden, üretim performansını izleyen ve karar destek mekanizmalarına katkı sunan akıllı yapılara dönüştüğünü belirterek “Bunun sürdürülebilmesi için de bu sistemleri yönetecek nitelikli insan kaynağı gerekiyor. Dijital dönüşüm yalnızca teknolojik altyapıyla değil bu altyapıyı yönetecek yetişmiş insan gücüyle tamamlanabilecek” dedi.
“YÜKSEKÖĞRETİM KURULU İHTİYACI ÖNGÖRDÜ”
Yükseköğretim Kurulu tarafından açılan İmalat Yürütme Sistemleri Operatörlüğü programının da bu ihtiyacı öngörerek hayata geçirildiğini belirten Öztemel, bugün dahi birçok işletmede MES sistemlerinin kurulmaya başlandığını, buna karşın bu sistemleri yönetecek teknik personel sayısının yeterli olmadığını söyledi.
2030'a doğru ilerlerken sanayinin en kritik ihtiyaçlarından birinin MES operatörleri olacağını ifade eden Öztemel, "Yükseköğretim Kurulu gelişmeleri önceden yakalayarak MES Operatörlüğü programını açtı. Bunu son derece önemli bir girişim olarak görüyorum.
Belki iki yıl, belki üç yıl sonra ama 2030'a geldiğimizde ülkemizde çok sayıda MES operatörüne ihtiyaç duyulacak. Hatta belki de MES operatörü ithal ediyor olacağız." değerlendirmesinde bulundu.
“İNSAN ROLÜ KÖKLÜ BİÇİMDE DEĞİŞECEK”
MES operatörlerinin yalnızca üretimi takip eden personel olmayacağını belirten Öztemel, bu kişilerin sensörlerden gelen verileri analiz ederek bakım ve üretim süreçlerine yön vereceğini, üretim verilerini anlamlandırarak yönetime karar desteği sağlayacağını söyledi.
Üretimde insanın tamamen ortadan kalkmayacağını ancak rolünün köklü biçimde değişeceğini ifade eden Öztemel, "Eskiden operatör sadece makineyi çalıştırıyordu. Artık makineden gelen verilerle süreci yöneten ve karar desteği sağlayan bir yapı olacak." dedi.
GELECEĞİN FABRİKALARINDA KİMLER ÇALIŞACAK?
İmalat Yürütme Sistemleri Operatörlüğü programının tasarımında geleceğin üretim anlayışının esas alındığını belirten Öztemel, sistem analizi, bilgisayar programlama, sensör teknolojileri, donanım ve bilişim ağlarına ilişkin bilgi birikiminin bu alandaki en önemli yetkinlikler arasında yer aldığını söyledi.
MES operatörlerinin sistemi geliştiren değil, sistemi etkin biçimde kullanan ve yöneten teknik uzmanlar olacağını ifade eden Öztemel, teknolojiye ilgi duyan, analitik düşünebilen ve problem çözme becerisi gelişmiş öğrencilerin bu alanda daha başarılı olacağını belirtti.
"Biraz elektronik, biraz bilişim, biraz da sistem analizi gibi konularda yetenek ve kabiliyete ihtiyaç olacak. Donanımı da sevmesi gerekir. Bilişim ağının ne anlama geldiğini bilmesi gerekir. 'Bir veri bana lazım, bunu nereden alacağım?' sorusuna cevap verebilmesi gerekir." diyen Öztemel, öğrencilerin hem teorik dersler hem de uygulamalı eğitimlerle bu yetkinlikleri kazanacağını söyledi. Gençlere tavsiyelerde bulunan Öztemel, teknolojinin çok hızlı değiştiğini belirterek, "Genç arkadaşlarıma dünyanın bugünkü gibi gitmeyeceğini anlamalarını öneriyorum. Kendilerini bilişim dünyasıyla birlikte yaşayabilecek şekilde geliştirsinler." ifadelerini kullandı.
SEKTÖRDE TALEP BUGÜNDEN BAŞLADI
Endüstriyel otomasyon ve dijital fabrika çözümleri geliştiren MCS Grup Kurucusu Dr. Adem Kayar, sanayide dijital dönüşümün hızlanmasıyla birlikte MES operatörlerine olan ihtiyacın şimdiden hissedildiğini söyledi. "Bugün birçok firma özellikle üretim sektöründe yetişmiş personel bulmakta zorlanıyor. Bu bölümü tercih eden öğrenciler hem üretimi hem de üretimde kullanılan dijital teknolojileri öğrenmiş olacak. Mezun olduklarında birçok farklı sektörde rahatlıkla iş bulabilecekler." diyen Kayar, akıllı fabrikaların yaygınlaşmasıyla bu alandaki istihdam ihtiyacının daha da artacağını belirtti. Kayar, "Robotik sistemler, yapay zekâ uygulamaları ve dijital üretim teknolojileri hızla yaygınlaşıyor. Bu teknolojilere hâkim olan gençler sanayinin en çok tercih edilen çalışanları arasında yer alacak." şeklinde konuştu.
“DÖNÜŞÜM HER ALANDA HIZLANIYOR”
Yükseköğretim Kurulu Başkanı Erol Özvar, yükseköğretimde yürütülen planlamayla mezun arzı ile istihdam arasındaki dengeyi güçlendirmeyi, bilişim, siber güvenlik, dijital teknolojiler ve üretim odaklı alanlarda nitelikli insan kaynağını artırmayı hedeflediklerini belirtti. Özvar, "Bugünün dünyasında dönüşüm her alanda hızlanıyor. Geleceğin becerilerini öngörmek, sektörlerin beklentilerini ve teknolojik gelişmeleri yakından takip etmek büyük önem taşıyor.” değerlendirmesinde bulundu. Özvar, İmalat Yürütme Sistemleri Operatörlüğü gibi yeni programlarla dijital üretim süreçlerini yönetecek, veriyi etkin kullanabilecek teknik insan kaynağının yetiştirildiğine de dikkat çekti.