Aleyna Damla Özcan, dijital cihazların hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte yeni nesil bir riskin öne çıktığını belirtiyor: “dijital demans.” Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi bünyesinde görev yapan Özcan’a göre, özellikle uzun süreli ve kontrolsüz ekran kullanımı, hafıza ve dikkat başta olmak üzere zihinsel işlevleri sessizce tehdit ediyor.
Dijital Demans Nedir?
Dijital demans; teknoloji kullanımının aşırıya kaçması sonucu ortaya çıkan, unutkanlık, dikkat sorunları, öğrenme güçlüğü ve bilişsel performansta düşüşle kendini gösteren bir tablo olarak tanımlanıyor. Uzmanlar, bu belirtilerin erken dönem demans semptomlarına benzerlik gösterdiğine dikkat çekiyor.
En Riskli Grup: Çocuklar ve Gençler
Gelişim çağındaki bireylerin beyin yapısı hâlâ şekillenme sürecinde olduğu için uzun ekran maruziyetinden daha fazla etkilenebildiği belirtiliyor. Yoğun telefon ve tablet kullanımı olan kişilerde zamanla:
Odaklanma güçlüğü
Yeni bilgileri akılda tutamama
Çoklu görev yapamama
Unutkanlık gibi sorunlar daha sık görülüyor.
Beyni Nasıl Etkiliyor?
Uzmanlara göre ekranların sunduğu hızlı ve zahmetsiz bilgi akışı, zihnin derin düşünme süreçlerini daha az kullanmasına yol açabiliyor. Bu durum:
Eleştirel düşünme becerisinin zayıflaması
Yaratıcılığın azalması
Problem çözme kapasitesinin düşmesi gibi sonuçlar doğurabiliyor.
Ruh Halini ve Uykuyu da Bozuyor
Aşırı ekran süresi yalnızca bilişsel değil duygusal dengeyi de etkiliyor. Uzmanlar; sinirlilik, stres artışı ve ruh hali dalgalanmalarının dijital aşırı kullanımla bağlantılı olabileceğini belirtiyor. Ayrıca ekranlardan yayılan mavi ışığın melatonin hormonunu baskılayarak uyku kalitesini düşürdüğü ifade ediliyor.
Araştırmalarda yoğun ekran kullanımına maruz kalan bireylerin beyin yapısında gri ve beyaz madde hacminde değişimler saptandığı; bunun öğrenme kapasitesi ve yeni anı oluşturma süreçlerini olumsuz etkileyebileceği de vurgulanıyor.
Korunmak Mümkün mü? Uzmanından Dijital Detoks Önerileri
Uzmanlara göre dijital demansı önlemenin en etkili yolu ekran kullanımını bilinçli şekilde sınırlandırmak. Öne çıkan öneriler şöyle:
Günlük ekran süresini belirlemek
Cihaz kullanım saatlerini planlamak
Telefonu uyku alanı dışında şarj etmek
Gereksiz bildirimleri kapatmak
Tek göreve odaklanmak
Ayrıca kitap okumak, bulmaca çözmek veya yeni bir beceri öğrenmek gibi zihni aktif tutan aktivitelerin bilişsel rezervi güçlendirdiği belirtiliyor.