Ortadoğu’da dengeler değişiyor. Yıllarca güvenliğini ABD’ye yaslayan Körfez monarşileri, İran karşısında bu korumanın sandıkları kadar güçlü olmadığını gördükçe yeni “liman” arayışına yöneldi. Türkiye ise tam bu noktada devreye girecek önemli bir çalışma içerisinde. Vergi indirimleri, özel teşvikler ve yatırımcı dostu düzenlemelerle bu sermayeyi çekmeye hazırlanıyor.
Ak Parti’nin TBMM’deki önemli bir kurmayı da yabancı sermayeye yönelik önemli destek hazırlığı içerisinde olduklarını söyledi. “Ortadoğu’daki karışıklıktan dolayı Türkiye’ye gelecek yatırımcılar açısından yatırım muafiyetleri açısından çalışıyoruz” dedi.
Körfez monarşilerinden gelecek sermayenin yatırım noktasından gerçekte kazanan kim olacak? Vatandaş ne kazanacak?
Gelin bu soruların yanıtını arayalım.
Önce gerçeği teslim edelim. Türkiye’nin böyle bir fırsatı var. Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimler, Körfez sermayesini daha güvenli ve öngörülebilir limanlar aramaya itiyor. Türkiye, coğrafi konumu, büyük iç pazarı ve üretim kapasitesiyle bu sermaye için doğal bir aday.
Ancak mesele sadece “parayı getirmek” değil. Asıl soru şu: Gelen para nereye gidecek?
Bugüne kadar gördüğümüz tablo çok net. Körfez sermayesi Türkiye’ye geldiğinde en çok nereye yöneliyor? Sanayiye mi, teknolojiye mi, üretime mi? Hayır.
Açık ara şekilde gayrimenkule. Yani fabrika kurmaktan, üretim yapmaktan ya da teknoloji geliştirmekten ziyade; değer koruyan, hızlı kazanç sağlayan alanlar tercih ediliyor.
Bu da vatandaş açısından çelişkili bir tablo yaratıyor.
Çünkü bu para geldiğinde olan şu: Ev fiyatları yükseliyor, kiralar artıyor ve barınma giderek lüks haline geliyor.
Kısa vadede tablo cazip görünebilir. Döviz girişi olur, kur üzerindeki baskı azalır, piyasalar biraz nefes alır. İnşaat sektörü canlanır, geçici de olsa istihdam artar.
Ancak mesele tam da burada başlıyor: Bu etki kalıcı mı?
Özellikle İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlerde lüks konutlar, rezidanslar, arsalar… Bu yatırımlar yatırımcı açısından son derece mantıklı: Elle tutulur, riski görece düşük ve değer koruyan varlıklar. Ama aynı şey bu şehirlerde yaşayan vatandaş için geçerli değil.
Gelen sermaye üretime gitmiyorsa, fabrika kurulmuyor, teknoloji yatırımı yapılmıyorsa, bu büyüme “gerçek” bir büyüme değildir. Daha çok bir şişme etkisidir. Fiyatlar yükselir ama refah aynı hızda artmaz…
O zaman ortaya şu tablo çıkar: Fiyatlar artar, gelir dağılımı bozulur ve vatandaş bu büyümeden pay alamaz.
Kısacası mesele, Körfez sermayesinin gelip gelmemesi değil; nasıl karşılandığı ve nereye yönlendirildiğidir.
Dünyada yatırım çeken merkezlere baktığımızda – Dubai, Singapur gibi örneklerde – sadece düşük vergi değil, güçlü hukuk sistemi, öngörülebilir ekonomi ve istikrar görürüz.
Türkiye’nin asıl sınavı da burada:
Sadece teşvik vererek mi yatırım çekecek, yoksa güven vererek mi?
Sonuç olarak, eğer bu para üretime, ihracata ve teknolojiye yönlendirilirse kazanan tüm toplum olur. Ancak gayrimenkul ve kısa vadeli kazanç alanlarında yoğunlaşırsa, kazanan dar bir kesim olurken geniş halk kitleleri için hayat daha pahalı hale gelir.
Sorulması gereken soru basit ama hayati:
Biz para mı çekmek istiyoruz, yoksa refah mı üretmek?
İkisi aynı şey değildir.