Türkiye’de çocuk işçiliği ve buna bağlı ölümler, son yıllarda giderek daha görünür bir toplumsal sorun haline geldi. Resmî istatistiklerin sınırlı olması nedeniyle tabloyu en net biçimde ortaya koyan kaynakların başında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi geliyor. İSİG’in düzenli olarak yayımladığı raporlara göre, yalnızca 2023 yılında en az 54 çocuk işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. 2022’de bu sayı 62, 2021’de ise 62 olarak kaydedildi. Son 10 yıla bakıldığında ise 800’ün üzerinde çocuğun çalışırken yaşamını yitirdiği tahmin ediliyor.
Uzmanlar, bu verilerin yalnızca basına yansıyan ve tespit edilebilen vakaları kapsadığını, kayıt dışı çalışmanın yaygınlığı nedeniyle gerçek sayıların çok daha yüksek olabileceğini vurguluyor. Türkiye’de çocuk işçiliği özellikle yoksulluk, eğitimden kopuş ve göç gibi faktörlerle doğrudan bağlantılı.
Sektörel dağılım incelendiğinde çocuk işçi ölümlerinin en çok tarım, inşaat ve küçük ölçekli sanayi iş kollarında yoğunlaştığı görülüyor. İSİG verilerine göre ölümlerin yaklaşık üçte biri tarım sektöründe gerçekleşiyor. Mevsimlik tarım işçiliğinde çalışan çocuklar, trafik kazaları, zehirlenmeler ve aşırı sıcak gibi risklerle karşı karşıya kalıyor. İnşaat sektöründe ise yüksekten düşme en yaygın ölüm nedeni olarak öne çıkıyor.
Sendikalar ve meslek örgütleri, çocuk işçiliğinin yapısal bir sorun olduğuna dikkat çekiyor. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kurumlar, çocuk işçiliğinin önlenmesi için sosyal politikaların güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor. DİSK tarafından yapılan açıklamalarda, çocukların eğitimden kopmasının en önemli nedenlerinden birinin derinleşen yoksulluk olduğu vurgulanırken, “çocukların yeri iş değil, okuldur” ifadesi sıkça dile getiriliyor.
Benzer şekilde Türk Tabipleri Birliği de çocuk işçiliğini bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlıyor. TTB’ye göre erken yaşta ağır işlerde çalışmak, çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimini kalıcı biçimde olumsuz etkiliyor ve iş kazası riskini katbekat artırıyor.
Çocuk işçiliği tartışmalarında son yıllarda öne çıkan başlıklardan biri de Mesleki Eğitim Merkezleri Programı kapsamında çalışan çocuklar. MESEM sistemi, öğrencilerin haftanın büyük bölümünü işyerlerinde geçirerek “çırak” statüsünde çalışmasını içeriyor. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre son yıllarda MESEM kapsamında çalışırken hayatını kaybeden çocukların sayısı oldukça fazla. Sendikalar, bu sayının artma eğiliminde olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle denetim eksikliği ve çocukların fiilen işçi gibi çalıştırılması, ölüm riskini artıran temel faktörler arasında gösteriliyor.
Türkiye’de çocuk işçiliğiyle mücadele kapsamında çeşitli ulusal eylem planları hazırlanmış olsa da, uygulamada ciddi eksiklikler olduğu eleştirileri öne çıkıyor. Denetim mekanizmalarının yetersizliği, cezaların caydırıcı olmaması ve kayıt dışı istihdamın yaygınlığı, sorunun büyümesine neden olan temel faktörler arasında gösteriliyor.
Eğitim alanındaki gelişmeler de bu tabloyla doğrudan ilişkili. Uzmanlara göre özellikle mesleki eğitim adı altında çocukların erken yaşta üretim süreçlerine dahil edilmesi, iş cinayetleri riskini artırıyor. Son yıllarda stajyer ve çırak statüsünde çalışan çocukların ölüm haberleri kamuoyunda daha fazla yer bulmaya başladı.
Sendikalar, çözüm için çok boyutlu bir politika gerektiği konusunda hemfikir. Buna göre ailelerin ekonomik olarak desteklenmesi, çocukların eğitimde tutulması, işyerlerinde etkin denetim yapılması ve işverenlere ağır yaptırımlar uygulanması gerekiyor. Ayrıca çocuk işçiliğine karşı toplumsal farkındalığın artırılması da kritik bir adım olarak görülüyor.
Türkiye’de çocuk işçi ölümleri, yalnızca iş güvenliği meselesi değil, aynı zamanda derin bir sosyal adalet sorunu olarak öne çıkıyor. Veriler, mevcut politikaların yetersiz kaldığını ortaya koyarken, sendikalar ve uzmanlar daha güçlü, kararlı ve bütüncül bir mücadele çağrısı yapıyor. Aksi halde, her yıl onlarca çocuk çalışırken hayatını kaybetmeye devam edecek.