Ebru da insan gibi eşsizdir

2010 yılından bu yana Kültür Bakanlığı ebru sanatçısı olan Gülay Tınaztepe, 15 yıldır ebru sanatıyla ilgilendiğini belirterek, ebrunun kendisi için eşsiz bir sanat olduğunu söyledi. Tınaztepe bu sanatla ilgili olarak, “Ebru yapan kişi asırlardır yapılan desen ve renkleri yeniden keşfeder. Suyun hareketi ve boyaların aldığı şekiller tabiatı tekrarlar tekneden çıkan her ebru tektir, insan gibi eşsizdir, aynısı yapılamaz yaşamın kendisi, kainatın özetidir.” dedi. Ebrunun terapi özelliğine değinen Tınaztepe, “Ebru yapanın ruh sağlığında iyileşme olur, ebru geçmiş ile günümüze köprü vazifesi görür.” şeklinde konuştu. Biz de Başkent Gazetesi olarak, 59 yaşındaki Tınaztepe ile sanatını, bu sanatın tarihini ve püf noktalarını konuştuk.

Ebru da insan gibi eşsizdir

Zehra ŞAHİNDOKUYUCU

 2010 yılından bu yana Kültür Bakanlığı ebru sanatçısı olan Gülay Tınaztepe, 15 yıldır ebru sanatıyla ilgilendiğini belirterek, ebrunun kendisi için eşsiz bir sanat olduğunu söyledi. Tınaztepe bu sanatla ilgili olarak, “Ebru yapan kişi asırlardır yapılan desen ve renkleri yeniden keşfeder. Suyun hareketi ve boyaların aldığı şekiller tabiatı tekrarlar tekneden çıkan her ebru tektir, insan gibi eşsizdir, aynısı yapılamaz yaşamın kendisi, kainatın özetidir.” dedi. Ebrunun terapi özelliğine değinen Tınaztepe, “Ebru yapanın ruh sağlığında iyileşme olur, ebru geçmiş ile günümüze köprü vazifesi görür.” şeklinde konuştu. Biz de Başkent Gazetesi olarak, 59 yaşındaki Tınaztepe ile sanatını, bu sanatın tarihini ve püf noktalarını konuştuk.

Ebru nedir?

Ebru kitreli yoğun su üzerine özel hazırlanmış ödlü boyalarla resim yapma sanatıdır. Ebru bulut ya da bulutumsu anlamına gelen Farsça ebr kelimesinden türemiştir. Türkçede ebru halini almıştır, ebru sanatının nerede ve ne zaman başladığı kesin olarak bilinmemektedir. 13’üncü yüzyılda Türkmenistan’da Semerkant’ta 14’üncü yüzyılda İran’ın doğusunda yapıldığı biliniyor. Türkistan’daki Buhara kentinde doğmuş İran yoluyla Osmanlılara geçmiştir. Uğur Derman’ın (Türk sanatında ebru) kitabından öğrendiğimiz bilgiye göre tarihi tahmin edilebilen en eski ebru olarak 1554 yılında yapılan bir ebruyu gösterir. Osmanlıda başlı başına bir sanat ve iş koluydu. Osmanlı kültürüyle yoğrulan bu sanat gelenekselliği ve Türklere özgü oluşuyla günümüze kadar gelmiş ve önemini sürdürmektedir. 17’nci yüzyılda Avrupalı seyyahlar tarafından kendi memleketlerine götürdükleri ebru dünyaya yayılmış ve birçok ülkede yapılmaktadır. Ebru sanatında tespit edilen (1595) ilk ebrulu kağıt Şehybek Mehmet efendiye aittir.

Bilindiği üzere ebrunun kendine özgü malzemeleri var bunlar neler?

Evet, ebru sanatının kendine özgü malzemeleri vardır. Fırçalar gül dalı ve at kılından yapılır gül dalı esnek ve küflenmediği için at kılı boyaları emmediği için tercih edilir.

Desteseng: Boyaları ezmeye yarayan üstünde tutacak yeri altı oval mermer taş 

Su: Damıtılmış içme suyu

Kitre: Suya kıvam vermek için kullanılan sıvı (zamk görevini yapıyor)

Salep: Keten tohumu, ayva çekirdeği, geven bitkisinden elde edilen kitre kerajin (denizkadayıfı) ben denizkadayıfını kullanıyorum

Tekne: Çeşitli büyüklükte olabiliyor genel olarak 35’e 50 cm boyutlarında 5-6 cm derinliğinde galvaniz kaplı saç veya paslanmaz çelikten yapılır.

Boyalar: İki grup boya vardır. Bunların bir kısmı metal oksit boyalar tabiatta toprak taş olarak bulunur diğeri pigment boyalar bunlar bitkisel kökenlidir. Bu boyalar suda erimez yağlı boyalar ve suda eriyen anilin boyalar klasik ebruda kullanılmaz. Ebru yapmada kullanılan toz boyalar bir mermer üzerinde su karıştırılarak çamur haline getirilir destiseng ile sabırla ağır ağır sekizler çizilerek 3-4 saat macun kıvamına gelene kadar karıştırılır, ezilen boyalar büyük boy kavanoza konur üzerine de su ve öd karıştırılır, terbiye edilmek üzere en az 2 ay bekletilir arada bir karıştırılır üzerine çıkan su ve öd belli aralıklarla dökülüp yenilenir, öd sığır ödünden benmari usuluyle elde edilir boyaya belli miktarda eklenir sıvı üzerinde boyaların dibe çökmeden yayılmasını sağlar sıvının yanı teknedeki yoğunlaştırılmış suyun gerilimini kırar, kimyasal neft kullanılmaz doğal olan kullanılır tekneye atılan veya serpilen boyalara üç boyut kazandırır, söz konusu sıvıya serpilen boyalara tarak ve “biz” denilen bir aletle tekneye serpilen boyalara şekil verilir.

Siz ebruya nasıl merak sardınız?

Yaşadığım kötü bir olayın ardından ebru sanatıyla tanıştım. Ebru, görsel zarafetinin yanı sıra, bizlere mikro ve makro alemlerden, çıplak gözün göremeyeceği ilginç güzellikler sunar. Ayrıca Ebru’nun terapik özelliği olduğu, bu tarihi sanatın meraklıları için tartışılmayan bir gerçektir. Ebruya nasıl başladığıma gelecek olursak en baştan anlatmam gerek, Anadolu Üniversitesi İşletme bölümü mezunuyum. Lise yıllarında amatörce resim yapmaya başladım daha sonra Hacettepe Üniversitesi’nden desen dersleri aldım, yağlı boya resim yapmaya başladım. Türk süsleme sanatının ebru mozaik, çini sanatlarının motif, renk, kompozisyon özellikleriyle ilgili çalışmalarda bulundum. 1999 yılında sanat fuarını gezerken ebru sanatıyla tanıştım tekneye atılan boyaların büyüsüne kapılarak çok heyecanlandım. Bu sanatı öğrenmek için değerli sanatçı Gülseren Sönmez'den dersler aldım. Yıllarca çalışmalarımdan sonra 2010 yılında da Kültür Bakanlığı sanatçısı oldum. Devlet, Türk el sanatlarını destekliyor. Bu durum çok sevindirici. Ebru sanatının UNESCO mirasına kabul edilmesi gurur verici. Ancak bu noktada bizlerin de daha çok çalışıp çok büyük kitlelere ulaşması gerek. Ben bu işi öğrendim yapıyorum zihniyeti ile değil, daha iyisini yapabilirim zihniyetiyle ilerlemek lazım. Aslında ebrunun matematiğini kavrayınca çok zevkli. Hazırlanması bir hayli uzun ve yorucu ama yapması çabuk ve keyifli.

Ebrunun püf noktaları nelerdir?

Ebruda fırçayı tutmak ve sallama hızını iyi ayarlamak gerek. Boyalı fırçayı çok hızlı sallarsanız olmuyor, yavaş sallarsanız olmuyor.  Mesela battal ebru yaparken, orta suyunu belli oranda yapıyorsunuz. Boyama suyunu az koyuyorsunuz. Ancak bu sanatı yapa yapa öğreniyorsunuz zaten.

GUİNESS REKORLAR KİTABINA GİRDİK

Peki ebru yapmak nasıl bir his?

Geçmişte dervişler ruhlarını ıslah ve olgunlaştırmak için ebru sanatını yapıyorlardı günümüzde de aynı rolü üstlenmektedir ebru sanatı. Gerek yaparken, gerekse öğretirken insanda çok faydalı etkiler bırakır. Ruh sağlığında iyileşme olur ebru geçmiş ile günümüze köprü vazifesi görür. Kağıt süsleme sanatının en önemli dallarından biridir her damlasında estetik duyarlılık gözlenir, duygu ve düşüncelerin su üzerinde var olduğu bir renk ve desen bütünüdür. Estetik ahlaki olgunluk ve sabrı öğretir. Ebru yapan kişi asırlardır yapılan desen ve renkleri yeniden keşfeder. Suyun hareketi ve boyaların aldığı şekiller tabiatı tekrarlar, tekneden çıkan her ebru tektir, insan gibi eşsizdir, aynısı yapılamaz yaşamın kendisi kainatın özetidir. Sanatın her alanı, insanı alır başka dünyalara götürür. Ebru da bambaşka alemlere götüren bir sanat dalıdır, ebru rüya gibidir. Ebru insanı çok mutlu eden keyif verici bir sanat. Ebru çok enteresan bir sanat, bir başlıyorsunuz hiç farkında olmadan saatler geçirmişsiniz. Mesela akşam bir başlıyorum, gece yarısı geçiyor, öyle ki bazen sabah ezanını duyduğum oluyor.   

Sergileriniz hakkında bilgi verir misiniz?

Tek başıma henüz bir sergi açmadım ama karma sergiler açtım. 2010 yılından beri T.C. Kültür Bakanlığı sanatçı kartına sahibim. Yurt içinde ve dışında çok sayıda sergiye katıldım ve çeşitli sergi kataloglarında yer aldım. Fırsat buldukça yurt dışındaki müze ve sanat merkezlerini gezme olanağı yarattım. Münih, Brüksel, Amsterdam, Prag, Viyana, Budapeşte, Paris, St. Petersburg, Moskova, Lüksemburg, Berlin, Macaristan, İtalya, İspanya ve Fas 2013 yılında Gaziantep’te 99 sanatçı ile dünyanın en büyük ebrusunu yaparak Turkiye'nin Guiness rekorlar kitabına girmesine katkıda bulundum. Ankara, İstanbul, İzmir, Antalya, Trabzon, Elazığ, Yalova, Eskişehir, Gaziantep, Marmaris, Kıbrıs, Gürcistan, Çin ve Dubai'de sergilere katıldım ve kataloglarda yer aldım. Kültür Bakanlığı beni ebru tanıtımı yapmam için Çin'e gönderdi. Bu çok gurur verici bir o kadar da zevkliydi ben ebru yaptıkça izleyenler hayranlıkla izleyip videoya çekiyorlardı bana övgüler yağdırıyorlardı. Ebru sayesinde yeni yerler ve yeni insanlar tanımak ufkumu genişletiyor. Hem öz kültürümüz olan ebru sanatını tanıtıyor, hem de dünyayı dolaşıyorum. Geçen ay ise dünya ebru gününü kutlamak için sanatçı arkadaşlarımla beraber Dubai'deydim orada hem sergi açtık, hem de canlı performans yaptık. Dubai basınında haber olduk. Son olarak da Kültür Bakanlığını temsilen ebru tanıtımını yapmak için Beşinci Uluslararası 3’üncü Yaş Baharı Turizmi ve Dinamikleri Kongresi etkinliklerine katıldım. Burada insanları ebruyla tanıştırdık. Birebir yapmalarını sağladık. İnsanların ebruya bakışları çok sıcaktı onlara ebru yaptırırken mutlulukları beni çok etkiledi tekneye düşen her damlada gösterdikleri sevgi ve başardıklarını görmek çok hoştu.

Önemli ebru ustalarımız hakkında biraz bilgi verir misiniz?

Hatip Mehmet Efendi: Ayasofya Camiinde din görevi yapmıs önemli ebruzanlardandır hatip ebrularını yapmış onun adıyla anılmaktadır 1773 yılında evinde çıkan yangında eserleriyle beraber vefat etmiştir.

Şeyh Sadık Efendi: Üsküdar’daki Özbekler takkesinin ilk şeyhidir ebru sanatının günümüze gelmesine ve gelişmesinde çok payı olmuştur ebru sanatının inceliklerini öğrenmek için Buhara'ya gitmiş uzun zaman orda kalarak kendini yetiştirmiştir.

Hazerfen Edhem Efendi: Şeyh Sadık Efendi’nin oğludur Kami mahlasını kullanırdı dülgerlik, demircilik oymacılık, matbaacılık ve makine ustasıydı ilk kurşun boruyu dökmüş üç beygirlik motor yapmıştır.  

Necmettin Okyay: Edhem Efendi’nin öğrencisidir ustasından öğrendiklerine ek olarak çiçek motiflerini yapmış Medresul Hattatın'de ve devlet güzel sanatlarında öğretmenlik yapmıştır.

Sami Okyay: Necmettin Okyay'ın ortanca oğludur ömrü kısa ama çok önemli eserler üretmiştir. 

Sacit Okyay: Necmettin Okyay'ın küçük oğlu devlet güzel sanatlar akademisinde öğretmenlik yapmıştır.

Mustafa Düzgünman: ebruyu kuzeni Necmettin Okyay’dan öğrenmiştir cilt ud ve fotoğraf ustasıydı papatya ebrusunu kazandırdı 1990 yılında vefat etti.  

Çağdaş ebru sanatçılarımız ise şunlar: Niyazi Sayın, Nusret Hepgül, Hikmet Barutçugil (barut ebrusu), Alpaslan Babaoğlu, Fuat Başer, Timiçun Tanaslan, Nedim Sönmez, Ferudun Özgören, Köksal Çiftçi, Gülseren Sönmez EBRU teknikleri klsik ebrular- battal, çiçekli, gelgit, taraklı, somaki (somaki mermeri gibi), akkase, kumlu, hafif, netli battal, şal, bülbülyuvası, hatip, koltuk, zerafsanlı 

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.