Cumhuriyet’in başkenti: Ankara’nın başkent oluşunun 94’üncü yıldönümü

13 Ekim 1923’te başkent ilan edilen Ankara, tam 94 yıldır Türkiye’nin kalbi ve Ulusal Kurtuluş Savaşı ile kazanılan zaferin sembolü olmaya devam ediyor. Bugün Ankara’da, Ankara’nın başkent oluşunun 94’üncü yıldönümü çeşitli etkinliklerle kutlanacak.

Cumhuriyet’in başkenti: Ankara’nın başkent oluşunun 94’üncü yıldönümü

Uğur Duyan/Baskentgazete.com.tr

Dört yıl süren savaşın sonunda gelen barış ile, Türkiye’nin ilk önce Başkent’i sonrasında ise Rejim’i değişti. Ankara yeni kurulacak Cumhuriyet’in başkenti oldu.

13 Ekim 1923’te İsmet Paşa’nın Dışişleri Bakanı olarak verdiği yazılı teklif ile başkent ilan edilen Ankara, Mustafa Kemal Paşa’nın daha Milli Mücadele’nin ilk günlerinde dahi aklında olan rejimin ve başkentin değiştirilmesinin bir sonucudur.

Ankara’nın ilk başkentliği Cumhuriyet’ten çok uzun asırlar önce Roma İmparatorluğu’nun Galatya Eyaleti’ne başkentlik ettiği zamanlara kadar uzanır. Cuhmhuriyet’in öncesinde de önemli bir merkez olarak hem Selçuklu’nun hem Osmanlı’nın önem verdiği şehir, 19. Asırda tren yolunun gelişiyle daha merkezi bir konuma erişir. Milli Mücadele’nin merkezi olması ile başlayan filli başkentliği, 13 Ekim 1923’te resmiyete dönüşür. 16 gün sonra, 29 Ekim’de ise Ankara’da Cumhuriyet ilan edilir.

Merkezi ve korunaklı başkent

Tarihçiler Nusret Baycan ve Hâmit Sadî Selen, Ankara’nın başkent oluşunda, Kurtuluş Savaşı’nın güvenlik altında idare edilmesi için merkezin korunaklı ve psikolojik olarak rahatlatıcı bir konumda olmasının önemli rol oynadığını vurgular. Von Der Goltz Paşa’nın başlattığı “başkentin değiştirilmesi” tartışmalarının yanı sıra siyasî gelişmelerde buna yardımcı olduğunu aktaran Baycan, Ankara’nın başkent oluşunu İstanbul’un konumuna bağlar.

Sorun İstanbul’daydı

İstanbul’un İmparatorluğa başkentlik etmesinin olumsuz etikleri olduğunu ifade eden Alman Mareşal Colmar von der Goltz, Osmanlı Ordusu’nun modernizasyonu için yazdığı raporda başkentin Anadolu’ya taşınması gerektiğini şöyle savunuyordu:

 “İstanbul devamlı çalışmaya pek elverişli değildir. Tabiat şartları insanı gevşetir, İstanbul’da devlet, memleketin hâkimi olmaktan ziyade İstanbul’un mahkûmudur. Sonra İstanbul başlı başına bir siyasi gailedir. Merkez İstanbul’da kaldıkça Osmanlılar hiç kendilerine taallûku olmayan Avrupa meseleleriyle uğraşmaktan, onlara ister istemez bulaşmaktan yakasını kurtaramazlar”

Hem rejim hem de başkent değişti

Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti’nin Anadolu’da kalan kuvvetleri ile yeniden bir direniş örgütleyen ve Ankara’da 23 Nisan 1920’de TBMM’yi açan Milli Mücadele, Kurtuluş Savaşı’ndan zaferle çıktı. Zaferden sonra başlayan barış müzakereleri devam ederken devletin rejiminin ve başkentinin değiştirilmesine çok önceden karar veren Mustafa Kemal, Lozan Barış Antlaşması’ndan sonra hem rejimi hem de başkenti değiştirdi.

Ankara’nın olması zaruridir

İstanbul işgalden kurtulduktan sonra devlet merkezi işinin kanunlaşması gerekiyordu. Dışişleri Bakanı İsmet Paşa, 9 Ekim 1923 günü tek maddeli 14 imzalı bir yasa tasarısını Meclis’e sundu. Bu teklif 13 Ekim 1923 günü Meclis’te uzun tartışmalardan sonra çoğunlukla kabul edildi. Kanunun gerekçesinde “İstanbul, Türk milletinin müdafaa vasıtalarına mevdu olarak ilelebed korunacaktır. Devlet merkezinin Ankara olması zaruridir” deniliyordu.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________

Erdoğan ve Yıldrım'dan mesaj

Ankara’nın başkent oluşunun 94’üncü yıldönümü Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Yıldırım birer mesaj yayınlandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Başkent olarak cumhuriyetimizin gurur verici seviyelere ulaşmasında büyük payı bulunan Ankara, bugün bizleri gururlandıran, sayılı dünya başkentleri arasında yer alan marka bir şehir haline gelmiştir." ifadesini kullandı.

Erdoğan, Ankara'nın başkent oluşunun 94'üncü yıl dönümü dolayısıyla mesaj yayımladı.

Erdoğan, mesajında, İstiklal Savaşı'nın karargâhı, milli mücadelenin sevk ve idare merkezi olan Ankara'nın başkent ilan edilişinin yıl dönümünü tebrik etti.

Başbakan Binali Yıldırım, Ankara'nın başkent oluşunun 94'üncü yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı mesajda, Misak-ı Milli sınırları içinde vatanın bütünlüğünü ve milletin istiklalini korumak için girişilen milli mücadelenin, tarihin kaydettiği en muhteşem zaferlerden biriyle neticelendiğini ifade etti.

Ankara'nın, zafere giden yolda istiklal mücadelesinin karargâhı ve milli iradenin tecelligahı olarak tarihi bir görev üstlendiğine işaret eden Yıldırım, Ankara'nın bu sebeple Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından başkent ilan edildiğini anımsattı.

(AA)

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.